Het bbp (bruto binnenlands product) is de totale waarde van alle goederen en diensten die in een land worden geproduceerd, gemeten over een bepaalde periode, meestal een kwartaal of een jaar. Het bbp is het meest gebruikte getal om de omvang van een economie te meten en om te vergelijken hoe landen het economisch doen.
Of je nu het nieuws volgt, vergelijkt waarom sommige landen rijker zijn dan andere, of begrijpt waarom een recessie wordt afgekondigd: het bbp duikt overal op. Hieronder lees je precies wat het inhoudt, hoe het wordt berekend en wat je ermee kunt.
Wat het bbp precies meet
Het bruto binnenlands product telt alle economische waarde op die binnen de grenzen van een land wordt gecreëerd. Het gaat om toegevoegde waarde: het verschil tussen wat een bedrijf verkoopt en wat het aan grondstoffen of halffabricaten heeft ingekocht. Zo tel je niet dubbel. Als een broodfabriek tarwe inkoopt voor 1 euro en brood verkoopt voor 3 euro, telt alleen de toegevoegde waarde van 2 euro mee in het bbp.
Belangrijk: het gaat om productie binnen het land, niet door inwoners van het land. Een Duits bedrijf dat in Nederland produceert, telt mee voor het Nederlandse bbp. Een Nederlandse werknemer die in België werkt, telt mee voor het Belgische bbp, niet voor het Nederlandse.
De drie manieren om het bbp te berekenen
Statistici kunnen het bbp op drie manieren berekenen. Ze komen in theorie altijd op hetzelfde getal uit.
- Productiemethode: tel de toegevoegde waarde op van alle sectoren (landbouw, industrie, diensten, overheid).
- Bestedingsmethode: tel op wat huishoudens, bedrijven en de overheid uitgeven, plus de netto-export (export minus import). Formule: BBP = C + I + G + (X – M).
- Inkomensmethode: tel alle inkomens op die bij de productie worden verdiend: lonen, winsten, huren en rente.
In de praktijk gebruiken statistiekbureaus zoals het CBS in Nederland een combinatie van deze methoden om tot een zo betrouwbaar mogelijk getal te komen.
Nominaal bbp versus reëel bbp
Er is een belangrijk verschil tussen het nominale en het reële bbp. Het nominale bbp is de ruwe som in lopende prijzen. Als de prijzen stijgen door inflatie, stijgt het nominale bbp zelfs als er niet meer wordt geproduceerd. Dat geeft een vertekend beeld.
Het reële bbp corrigeert voor inflatie. Daarvoor wordt één basisjaar gekozen en worden alle productiewaarden in de prijzen van dat jaar uitgedrukt. Groeicijfers die je in het nieuws hoort, gaan vrijwel altijd over het reële bbp. Zegt een econoom dat de economie met 1,5% is gegroeid, dan betekent dat: na correctie voor prijsstijgingen.
Bbp per hoofd van de bevolking
Het totale bbp van een land zegt weinig over hoe welvarend de gemiddelde inwoner is. China heeft een groter totaal bbp dan Zwitserland, maar het Zwitserse bbp per hoofd van de bevolking is veel hoger. Dat is waarom economen en internationale organisaties zoals de Wereldbank en het IMF vaak het bbp per capita gebruiken: het bbp gedeeld door het aantal inwoners.
Om eerlijk te vergelijken tussen landen met verschillende prijsniveaus, wordt dat bbp per capita ook nog uitgedrukt in koopkrachtpariteit (KKP of PPP). Daarmee corrigeer je voor het feit dat een euro in sommige landen meer koopt dan in andere.
Wat doet het bbp stijgen of dalen?
Het bbp groeit als er meer wordt geproduceerd en geconsumeerd. Factoren die daarvoor zorgen zijn onder andere bevolkingsgroei, technologische vooruitgang, investeringen in kapitaalgoederen en een stijgende arbeidsproductiviteit. Het bbp krimpt als de vraag wegvalt, bedrijven minder produceren of exporteurs minder afzetten. Twee opeenvolgende kwartalen van krimp heten officieel een recessie.
Conjuncturele schommelingen, zoals een financiële crisis of een pandemie, kunnen het bbp flink laten dalen in korte tijd. Structurele factoren zoals vergrijzing of een dalende beroepsbevolking beïnvloeden het bbp op de langere termijn.
Wat het bbp niet meet
Het bbp heeft ook duidelijke beperkingen. Het telt alleen marktactiviteit. Mantelzorg, vrijwilligerswerk en zelfvoorzienende landbouw tellen niet mee, hoe waardevol ze ook zijn. Milieuschade telt evenmin als aftrekpost: als een fabriek vervuiling veroorzaakt en een ander bedrijf de schade opruimt, stijgt het bbp twee keer, terwijl de samenleving er per saldo niet op vooruit is gegaan.
Ongelijkheid is ook niet zichtbaar in het bbp. Een land kan een hoog bbp per hoofd hebben terwijl de welvaart sterk geconcentreerd is bij een kleine groep. Om die redenen kijken onderzoekers en beleidsmakers steeds vaker ook naar aanvullende maatstaven, zoals de Human Development Index (HDI) of de brede welvaartsindicatoren die het CBS voor Nederland bijhoudt.
Veelgestelde vragen over het bbp
Wat is het verschil tussen bbp en bnp?
Het bruto nationaal product (bnp) telt de productie van inwoners van een land, ongeacht waar ze produceren. Het bbp telt de productie binnen de landsgrenzen, ongeacht de nationaliteit van de producent. Voor grote economieën zijn de twee grootheden vaak dicht bij elkaar, maar voor landen met veel arbeidsmigranten of grote multinationals kan het verschil aanzienlijk zijn.
Hoe vaak wordt het bbp gemeten?
Statistiekbureaus publiceren bbp-cijfers elk kwartaal als een eerste schatting, die later wordt bijgesteld als er meer data beschikbaar zijn. Jaarcijfers worden doorgaans in de loop van het volgende jaar definitief vastgesteld.
Wat is een “gezonde” bbp-groei?
Er bestaat geen universeel antwoord, maar voor rijke, volwassen economieën wordt een jaarlijkse groei van 1,5 tot 3% doorgaans als solide beschouwd. Opkomende economieën kunnen zonder problemen sneller groeien omdat ze nog veel onbenutte capaciteit hebben.
Wanneer is er sprake van een recessie?
De meest gebruikte definitie is twee opeenvolgende kwartalen van negatieve bbp-groei. Sommige landen en instellingen hanteren een bredere definitie waarbij ook werkloosheid en industriële productie meewegen.
Het bbp blijft, ondanks zijn beperkingen, de meest gebruikte graadmeter voor economische gezondheid. Weet je wat het meet en wat het niet meet, dan lees je economisch nieuws een stuk scherper.
